Tuyến giáp là một tuyến nội tiết quan trọng, có vai trò sản xuất hormone tham gia điều hòa quá trình chuyển hóa, ảnh hưởng đến nhiều hoạt động của cơ thể. Các bệnh lý tuyến giáp khá phổ biến và có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi.
Siêu âm tuyến giáp là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh được sử dụng rộng rãi để khảo sát cấu trúc tuyến giáp, phát hiện và đánh giá các bất thường như nhân giáp, nang giáp hoặc những thay đổi khác tại vùng cổ. Đây là phương pháp không sử dụng tia X, thực hiện nhanh và không xâm lấn.
1. Tuyến giáp là gì?
Tuyến giáp nằm ở phía trước cổ, có hình dạng giống con bướm, gồm hai thùy phải và trái được nối với nhau bởi eo tuyến giáp.
Tuyến giáp sản xuất các hormone, chủ yếu là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3). Các hormone này có vai trò quan trọng trong điều hòa chuyển hóa năng lượng, nhiệt độ cơ thể, nhịp tim và nhiều chức năng sinh lý khác.
Khi tuyến giáp hoạt động bất thường hoặc xuất hiện các tổn thương về cấu trúc, người bệnh có thể cần được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh phù hợp.
2. Siêu âm tuyến giáp là gì?
Siêu âm tuyến giáp là kỹ thuật sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh của tuyến giáp và các cấu trúc mô mềm vùng cổ.
Trong quá trình thực hiện, bác sĩ sử dụng đầu dò siêu âm di chuyển trên vùng cổ đã được bôi gel. Hình ảnh được hiển thị theo thời gian thực, giúp đánh giá:
- Kích thước và hình thái tuyến giáp;
- Cấu trúc mô tuyến giáp;
- Số lượng, vị trí và kích thước các nhân giáp;
- Đặc điểm của nhân giáp và nang giáp;
- Một số bất thường ở các mô và hạch vùng cổ.
Ưu điểm của siêu âm tuyến giáp
Siêu âm tuyến giáp có một số ưu điểm như:
- Không sử dụng bức xạ ion hóa;
- Không xâm lấn và nhìn chung không gây đau;
- Có thể thực hiện nhiều lần khi cần theo dõi;
- Cho hình ảnh mô mềm theo thời gian thực;
- Có thể hỗ trợ bác sĩ thực hiện các thủ thuật như chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) dưới hướng dẫn siêu âm khi có chỉ định.
3. Siêu âm tuyến giáp có tác dụng gì?
Mục đích chính của siêu âm tuyến giáp là đánh giá cấu trúc và phát hiện các bất thường tại tuyến giáp, đặc biệt là các nhân giáp.
Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm trong những trường hợp:
Phát hiện và đánh giá nhân giáp
Siêu âm giúp phát hiện những nhân giáp có kích thước nhỏ mà đôi khi chưa thể sờ thấy khi khám lâm sàng. Đồng thời, bác sĩ có thể đánh giá các đặc điểm hình ảnh của nhân để phân tầng nguy cơ và xác định hướng theo dõi hoặc thăm dò tiếp theo.
Đánh giá các bất thường vùng cổ
Khi người bệnh xuất hiện khối hoặc vùng sưng bất thường ở cổ, siêu âm có thể giúp xác định vị trí, kích thước và đặc điểm của tổn thương, từ đó hỗ trợ bác sĩ đưa ra hướng xử trí phù hợp.
Theo dõi tổn thương tuyến giáp
Đối với người đã được phát hiện nhân giáp hoặc một số bất thường khác, siêu âm có thể được sử dụng để theo dõi sự thay đổi về kích thước và đặc điểm của tổn thương theo thời gian.
Hỗ trợ thực hiện thủ thuật
Trong trường hợp tổn thương cần được lấy mẫu để xét nghiệm tế bào, siêu âm có thể được sử dụng để hướng dẫn kim đến đúng vị trí cần lấy mẫu, giúp thủ thuật được thực hiện chính xác hơn.
Lưu ý: Siêu âm tuyến giáp đánh giá chủ yếu về hình thái và cấu trúc. Siêu âm không thay thế xét nghiệm chức năng tuyến giáp. Khi nghi ngờ suy giáp, cường giáp hoặc các rối loạn chức năng tuyến giáp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm hormone như TSH, FT4 và các xét nghiệm khác tùy từng trường hợp.
4. Khi nào nên siêu âm tuyến giáp?
Không phải tất cả mọi người đều cần siêu âm tuyến giáp định kỳ theo một lịch cố định. Việc thực hiện siêu âm nên dựa trên triệu chứng, kết quả khám lâm sàng, tiền sử bệnh và đánh giá của bác sĩ.
Bạn nên đi khám khi có một trong những dấu hiệu hoặc yếu tố nguy cơ như:
- Xuất hiện khối hoặc vùng sưng bất thường ở cổ;
- Cảm giác vướng hoặc khó nuốt;
- Khó thở không rõ nguyên nhân;
- Khàn tiếng kéo dài;
- Đã từng phát hiện nhân hoặc bệnh lý tuyến giáp cần theo dõi;
- Có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc ung thư tuyến giáp;
- Bác sĩ phát hiện bất thường khi khám vùng cổ;
- Có kết quả xét nghiệm chức năng tuyến giáp bất thường và cần đánh giá thêm về cấu trúc tuyến giáp.
Những triệu chứng như mệt mỏi, thay đổi cân nặng, hồi hộp, rối loạn kinh nguyệt hoặc thay đổi thói quen đi tiêu có thể liên quan đến rối loạn chức năng tuyến giáp nhưng cũng có nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự chẩn đoán bệnh.
5. Siêu âm tuyến giáp được thực hiện như thế nào?
Siêu âm tuyến giáp thường được thực hiện tương đối đơn giản và không yêu cầu người bệnh phải gây mê hay chuẩn bị phức tạp.
Người bệnh nằm ngửa trên giường khám, vùng cổ được bộc lộ để bác sĩ có thể quan sát toàn bộ khu vực cần khảo sát. Một lớp gel siêu âm được bôi lên da nhằm giúp đầu dò tiếp xúc tốt với bề mặt da.
Bác sĩ sau đó di chuyển đầu dò qua vùng tuyến giáp và các khu vực lân cận để thu nhận hình ảnh. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể khảo sát thêm các hạch vùng cổ hoặc sử dụng Doppler để đánh giá đặc điểm dòng máu.
Thời gian thực hiện thường không kéo dài và có thể thay đổi tùy vào tình trạng của từng người.
6. Sau khi siêu âm tuyến giáp cần làm gì?
Sau khi hoàn tất siêu âm, người bệnh có thể sinh hoạt bình thường và không cần thời gian hồi phục đặc biệt.
Nếu kết quả cho thấy có nhân giáp hoặc bất thường cần đánh giá thêm, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp phù hợp như:
- Theo dõi bằng siêu âm định kỳ;
- Xét nghiệm chức năng tuyến giáp;
- Các xét nghiệm khác tùy trường hợp;
- Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) khi có chỉ định.
Việc phát hiện nhân giáp không đồng nghĩa với ung thư tuyến giáp. Phần lớn nhân giáp là lành tính, tuy nhiên một số tổn thương cần được đánh giá và theo dõi cẩn thận dựa trên đặc điểm hình ảnh và các yếu tố nguy cơ.
7. Chủ động kiểm tra tuyến giáp khi có dấu hiệu bất thường
Tuyến giáp có kích thước nhỏ nhưng đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của cơ thể. Việc thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường giúp bác sĩ đánh giá sớm tình trạng tuyến giáp và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.
Siêu âm tuyến giáp là một trong những phương pháp hữu ích để khảo sát cấu trúc tuyến giáp và phát hiện các bất thường, đặc biệt là nhân giáp. Khi cần thiết, kết quả siêu âm sẽ được kết hợp với thăm khám lâm sàng, xét nghiệm và các phương pháp chẩn đoán khác để đưa ra đánh giá toàn diện.
Nếu bạn nhận thấy những bất thường ở vùng cổ hoặc có các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh lý tuyến giáp, hãy chủ động thăm khám để được bác sĩ tư vấn và chỉ định kiểm tra phù hợp.